ZNANE PRÓBY OPARCIA PEDAGOGIKI NA PODSTAWACH (przesłankach) NAUKOWYCH . DĄŻENIA DO NADANIA PEDAGOGICE CHARAKTERU NAUKOWEGO

Już na przełomie XVIII i XIX w. Jan Henryk Pestalozzi (Szwajcaria) na podstawie rozległych doświadczeń sformułował nie tylko nowe założenia pracy dydaktyczno - wychowawczej , ale wskazał też kierunek dalszego postępu teorii i praktyki pedagogicznej . Był on niewątpliwie prekursorem tych tendencji metodologicznych , które wyrażały się następnie w koncepcji pedagogiki jako nauki doświadczalnej .

W drugiej połowie XIX w. uformowały się wyraźnie w pedagogice dwa kierunki metodologiczne : analityczny i empiryczny .

•  Analityczny kierunek metodologiczny

Rzecznicy pierwszego kierunku usiłowali stworzyć jednolity system nauki o wychowaniu na podstawie uogólnień nauk podstawowych zarówno przyrodniczych , jak i społecznych . Wyrażali w różnorodnej formie pogląd , iż należy stworzyć naukowe podstawy pedagogiki jako nauki o procesach celowego wychowywania młodej generacji . Osiągnie się to zadanie przez ściślejsze określenie przedmiotu i metodologii pedagogiki jako nauki . Dopóki tego celu się nie osiągnie , pedagogika będzie dziedziną dowolnej refleksji o wychowaniu , a nie nauką wychowania . Dodatkowych argumentów dla tego rodzaju rozumowania dostarczał gwałtowny rozwój nauk szczegółowych , m.in. nauk dających lepsze i pełniejsze poznanie prawidłowości i procesów rozwojowych dzieci i młodzieży (fizjologia , psychologia , niektóre działy medycyny itp.) . Nie bez wpływu na dążenia do oparcia pedagogiki na podstawach naukowych był też rozwój socjologii , której rzecznicy usiłowali ustalić podstawowe prawidłowości historycznego rozwoju oraz stryktury społeczeństwa i kultury .

W Polsce taki punkt widzenia reprezentował Stanisław Karpowicz (1864-1921) . Zakreślił on dwa działy pedagogiki "osnutej na podstawach naukowych" : logikę wychowania , którą pojmował jako teoretyczne podstawy pedagogiki oraz technikę wychowania , która miała określać zasady celowych działań wychowawczych .

Podobne tendencje występują w dążeniach Jana Fryderyka Herbarta (Niemcy , 1776-1841) oraz Georga Kerschensteinera (Niemcy , 1854-1932) , którzy nawoływali do "unaukowienia" pedagogiki przez oparcie jej na normach etyki i psychologii , a także w próbach stworzenia koncepcji "pedagogiki socjalnej" , opartej na dedukcji celów i zasad wychowania z subiektywnej wizji świata kultury , które podejmowali Paul Natorp (Niemcy , 1854-1924) i Paul Barth (Niemcy , 1858-1922) .

•  Empiryczny kierunek metodologiczny

Inny nurt unowocześnienia pedagogiki reprezentuje kierunek doświadczalny . Na rozwój tego kierunku wpływały ogólne tendencje metodologiczne w nauce , nakazujące ściśle liczyć się z faktami i konfrontować wszelkie uogólnienia z praktyką, szukając w niej potwierdzenia dla słuszności rozwiązań teoretycznych .

Szczególnie jednak pobudzająco na rozwój pedagogiki empirycznej wpłynęła metodologia psychologii i socjologii . W laboratorium Wilhelma Wundta , gdzie prowadzono badania nad psychofizyką wrażeń zmysłowych , pamięcią , uwagą , spostrzeżeniami , studiowali m.in. wybitni rzecznicy kierunku empirycznego w pedagogice , wśród nich Stanley Hall i Jan Władysław Dawid . Obaj ci wybitni pedagodzy podjęli już w końcu XIX w. szeroko zakrojone badania eksperymentalne w pedagogice . Ich przedmiotem były uwarunkowania procesu rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży .

Wilhelm Wundt (1832-1920) - niemiecki psycholog , fizjolog i filozof , profesor uniwersytetów w Heidelbergu i Lipsku; założyciel pierwszego w świecie laboratorium psychologii eksperymentalnej w Lipsku (1879 r.) ; inicjator psychologii fizjologicznej .

Stanley Granville Hall (1846-1924) - amerykański pedagog i psycholog , profesor i rektor uniwersytetu w Worcester ; reprezentant naturalizmu w wychowaniu ; założyciel pierwszego w USA eksperymentalnego laboratorium psychologicznego .

Jan Władysław Dawid (1859-1914) - polski psycholog i pedagog , radykalny działacz polityczny i publicystyczny ; pionier pedagogiki i psychologii eksperymentalnej w Polsce ; jego największe dzieła to : Inteligencja , wola i zdolność do pracy , Program spostrzeżeń psychologiczno - wychowawczych nad dzieckiem , Nauka o rzeczach .