Gerontologia

Cel - kształtowanie pozytywnej postawy wobec ludzi starszych. Przekazanie wiadomości dotyczących zmian fizjologicznych, psychol., społ., ułatwiających przygotowanie do starości i rozwiązania trudności występujących w starszym wieku.

Proces starzenia się - to naturalny proces życiowy, jest to prawidłowość związana z życiem człowieka. Naturalny, biologiczny proces który jest związany z życiem człowieka od momentu narodzin do śmierci.

Wiek kalendarzowy - liczba przeżytych lat. Podział: wiek podeszły 60-75, starczy 75-90, sędziwy powyżej 90. (osoba długowieczna po 80,90)

Wiek biologiczny - to ogólna sprawność i żywotność komórek, tkanek człowieka. Oceniani jest na podstawie wskaźników biologicznych.

Wiek psychologiczny - związany z funkcjonowaniem intelektualnym człowieka, funkcjonowanie zmysłów, sprawnością motoryczną, , zmianami osobowości.

Wiek społeczny - określony przez analizę pełnionych ról społ.

Wiek socjalny - kobieta 60lat, mężczyzna 65lat, czas gdy przysługują świadczenia społ., zagwarantowane przez państwo.

Wiek ekonomiczny - miejsce człowieka w społecznym podziale pracy tzn. podział ludzi na tych w wieku produkcyjnym i nieprodukcyjnym.

Ośrodki długowieczności - Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Andy, Himalaje- nie używa się mąki i cukru, dużo warzyw, bez chemii, konserwantów, rodziny wielopokoleniowe, szacunek dla starszych,

Psychologiczne aspekty starości - liczba komórek mózgowych zmniejsza się od dzieciństwa. Jednym z największych niedomaga starości jest głębokie otępienie umysłowe, które wymaga całkowitego nadzoru.

Otępienie umysłowe - jest jedna z możliwych chorób , które mogą wystąpić. Należy dbać o to aby przeciwdziałać jej wystąpieniu poprzez pracę i wysiłek umysłowy.

Otępienie starcze - to trwała utrata komórek mózgowych , które dokonuje się równomiernie, ale nie powstają ogniska, martwicy i porażenie kończyn. Stopniowo traci komórki mózgowe ale zachowuje sprawność fizyczną.

Otępienie miażdżycowe - duży ubytek komórek mózgu spowodowany jest powstaniem w korze mózgowej ognisk martwicy to związane jest z ubytkiem komórek mózg. Ogniska martwicy zamieniają się w jamki wypełnione płynem.- rozsiane miażdżycowe rozmiękczenia mózgu. Ma wpływ na psychikę , zachowania. Oprócz ułomności psychicznej dochodzą porażenia , człowiek staje się niedołężny. Proces zaczyna się około 60. początkowe objawy to : bóle i zawroty głowy, trudności w skupienie się i zapamiętywaniu, wyraźny wpływ na szybkość rozwoju choroby mają emocje, duży wstrząs. Występuje niedołęstwo fizyczne - starczy chód, bełkot, drżenie rąk i nóg, niekontrolowane oddawanie kału i moczu, płaczliwość przy rozpoczęciu rozmowy bez powodu, jeżeli jest zaawansowana: całkowity paraliż, traci możliwość kontaktu, nie poznaje, trzeba karmić.

Mogą wystąpić dziwactwa - 1)nieufność i podejrzliwość, 2)zbieracze, 3)hipohondryce- wyolbrzymianie choroby, 4)euforycy- stan radości pobudzenia, uśmiechnięci. 5) żyjący przeszłością- żyją tym co minęło.

Objawy psychiczne starości - zanik pamięci, zanika spostrzeganie, lepiej pamiętają zdarzenia z przed lat niż nowe, osoba zapomina co działo się przed chwilą, brak oceny zjawisk, niezdolność oceny, zanik orientacji, wychodzi z domu i nie wie gdzie jest i jak ma wrócić.

Różnice w starzeniu się mężczyzn i kobiet - mężczyźni szybciej się starzeją, kobiety żyją dłużej, procesy biologiczne zachodzące wraz z wiekiem u kobit zachodzą wolniej. Kobiety żyją przeciętnie 8 lat dłużej , zmiany w tkankach zachodzą wolniej. Kobiet są chronione przez hormony przed miażdżycą zawały zdarzają się u kobiet około 60 a u mężczyzn około 45 r.ż. męskie przekwitanie jest bardziej rozłożone w czasie. Mężczyzna dłużej utrzymuje produkcje hormonów.

Dietoterapia - zdrowe odżywianie, dbanie o wagę. Dużo warzyw i owoców, chleb razowy, mleko...

Kinezyterapia - leczenie ruchem. Codzienna gimnastyka, spacer.

Psychoterapia - oddziaływanie na psychikę , odpowiednie ćwiczenia umysłowe. Aktywność umysłowa, należy uczyć się wierszy, pobudzać swój umysł do wysiłku, dbać o pogodę ducha.

Postawy wg. Bromley`a- 5 typów przystosowania się do starości: 1)konstruktywna - osoba krytyczna do samego siebie, ciesząca się z życia, dowcipna, która godzi się ze śmiercią i starością. 2)zależności - osoby bierne i zależne wobec innych, chętnie i szybko wycofują się z pracy zawodowej, dobrze się czują gdy są zależne od rodziny . 3)obronna - czuje lęk przed śmiercią, osoby lekko znerwicowane . 4)wrogości - tzw. "starzy gniewni" osoby kłótliwe, złośliwe. Nie godzą się ze śmiercią. 5)wrogości skierowanej w stosunku do siebie - osoby którym nie powidło się w życiu, których bilans życiowy jest ujemny.

Potrzeby ludzi starszych - def. Potrzeby- to pewien konkretny, aktualnie występujący stan osobnika przy czym jest to stan nadmiaru lub niedoboru albo inne zakłócenie w zakresie ważnych dla osobnika właściwości organizmu lub otoczenia.

Maslow- 6 grup potrzeb - 1) p. fizyczne (sen, aktywność, lenistwo, pragnienie seksu, pozywienie), 2)p. bezpieczeństwo - (stabilizacja, uwalnianie od strachu, potrzeba porządku), 3)p. przynalezności i miłości (stosunek uczuciowy z drugim człowiekiem) 4)p. szacunku (wysoka ocena samego siebie, zaufanie do siebie, szacunek ze strony innych), 5)p. samo urzeczywistnienia (wierny swoje naturze) 6)p. estetyczne

Wg. Kocowskiego 5 grup potrzeb - 1)p. egzystencjalne - (pokarmowe, bezpieczeństwa, mieszkaniowe, odzieżowe, zdrowotne, ekologiczne, rekreacyjne), 2)p. prokreacji i rozwoju (reprodukcji, opieki, dydaktyczna i wych., rodzinna, samorealizacji) 3)p. funkcjonalne - (p. informacyjne, sprawnościowe, instrumentalne, lokomocyjne, swobody) 4)p. społeczne (ogólne warunki współżycia i współdziałania, p. przynależności, łączności, organizacji, więzi emocjonalnej) 5)p. psychiczne (p. realizacji pragnień, związanych z zaspakajaniem wszystkich wymienionych potrzeb p. egzystencji, prokreacji, rozwoju, społ. p. które można nazwać warunkami efektywnego funkcjonowania osobowości czł. Lub warunkami zdrowia psych. Pozostałe warunki zadowolenia z życia: p. erotyczne, aktywności, rekreacji.)

Starzenia się społeczeństwa - systematyczny wzrost udziału ludzi starszych w całej populacji. Ten proces wynika z : wydłużenia się wieku późnego, spowodowany wzrostem dobrobytu i postępu medycyny. Zmniejszenie się młodszej populacji.

Socjalne konsekwencje starzenia się ludności - coraz większe zapotrzebowanie na szeroki wachlarz usług ułatwiających życie w warunkach ograniczonej sprawności ruchowej.

Przyczyny starzenia się - Biologiczne )zmniejsza się aktywność, przeciążenia ukł. Nerwowego, nie właściwe odżywanie, lekomania. Społeczne - utrata radości życia, izolacja społ., pogorszenia sytuacji materialnej . Psychologiczne - wrażliwość zmysłów ulega redukcji, słabnie wrażliwość słuchowa, słabnie adaptacja do ciemności, słabnie pamięć, konserwatyzm myślowy.

Typowe choroby - cukrzyca, Parkinson, hipochondria, osteoporoza, prostata, jaskra, schizofrenia, depresje.

Role pełnione w rodzinie - opiekuna - w stosunku do wnucząt, koordynatora - wobec własnych dzieci. Osoba starsza sama wchodzi w pozycję dziecka w rodzinie.

Kobieta nie starzeje się szybciej tylko inaczej niż mężczyzna, kobiety żyją dłużej. Procesy biologiczne które zachodzą wraz z wiekiem wśród nich te zjawiska zachodzą wolniej u kobiet i skoro żyją średnio o 8 lat dłużej to znaczy, że zmiany w tkankach starych kobiet są na takim poziomie jak u mężczyzny o 8 lat starszych. Biologiczne starzenie się kobiet jest o tyle lat wolniejsze. Słaba płcią są mężczyźni nawet od poczęcia , na 112 ludzkich zarodników męskich przypada 6 a żeńskich 106. do 40 roku życia przeważają mężczyźni, później nadumieralność mężczyzn jest większa niż kobiet.

Biologiczne starzenie się społ. i medyczne.

Najważniejszym okresem w rozwoju jest okres rozwoju płodowego, w tym okresie tkwi tajemnica naszej starości, wielkie doskonalenie, usprawnianie organizmu. Zdolność regeneracji organizmu, tj. odbudowy tkanek komórki słabo tu zróżnicowane maja duża możliwość podziału. W czasie tej regeneracji org. odmładza się. Komórki powstałe po podziale są młodsze od macierzystych. Prawa biologiczne- wszystkie rozwinięte ewolucyjnie organizmy obumierają. Żadna komórka nie jest nieśmiertelna musi się podzielić albo zwyrodnieć i umrzeć. W miarę różnicowania się i przystosowania do coraz bardziej złożonych funkcji w ustrojach bardziej rozwiniętych komórki tracą zdolność do podziału komórki, których zdolność została już zablokowana nazywamy - POSTMIOTYCZNYMI, ostatecznym ich losem jest zestarzenie się i śmierć. Im wyżej w ewolucji ,tym organizm ma więcej tych komórek. Najważniejsza dla rozwoju jest tkanka nerwowa (mózg, rdzeń kręgowy, zwoje kręgowe). Już we wczesnym dzieciństwie przechodzi ona stadium postmiotyczne, tak samo dzieje się z sercem, mięśniami szkieletowymi. Są w naszym org. Komórki KAMBIALNE , których komórki dojrzałe są wydalane, a nowe stale są produkowane np. szpik kostny. Jednym z głównych objawów starzenia się jest ubytek wody w org. Zarodek ludzki zawiera do 97% wody , noworodek 75%, dorosły człowiek 65% a stary 55%. Komórki dzielą się najintensywniej w okresie zarodkowym i płodowym. Na początku proces mnożenia się komórek przeważa nad ich obumieraniem zaś w miarę rozwoju , starzenia się org. , liczba podziału spada ,wiele komórek przechodni w stadium postmiotyczne. Z ubytkiem wody wiąże się pojęcie stanu "uwiędu starczego". Powstające luki wypełnia tkanka łączna. Cały narząd zmniejsza się i jakby marszczy. Ciało traci na wzroście. Fizjologicznie starzenie przyspieszają czynniki zew. (niezdarny tryb życia, odżywianie.)

Medyczne aspekty starzenia się .

Miażdżyca- przewlekła choroba tętnic, zwyrodnienie, gdy odkładają się w tętnicach złogi cholesterolu. Choroba ta zaczyna się w dzieciństwie , postępuje w sposób utajony. W II połowie życia widać jej objawy. Następstwa M.- udar mózgu, zawał serca, zgorzel, otępienie mózgowe. Miażdżyca ma wpływ na cały org. Prognozy - w krajach rozwiniętych miażdżyca występuje w 100%, genetyka krajach niedożywionych objawy miażdżycy mniej widoczne. Jeżeli można by było wyeliminować miażdżyce to długość życia przedłużyła by się znacznie. Choroby w okresie starości- otyłość, cukrzyca, nadciśnienie., inwalidztwo związane z miażdżyca to choroby płuc, nowotwory. - skrajne niedołęstwo wieku starczego, przyczyny: -udar mózgu z porażeniem połowicznym, -zespół miażdżycowego rozsianego rozmiękczenia mózgu. -ciężki przewlekły gościec stawowy, -Parkinson, -stany po złamaniach.

Biologiczne i medyczne dolegliwości ludzi starych

Tylko 11% ludzi starszych umiera szybko, tylko 9% bardzo szybko np. zawał, aż 79

% umiera po 1-8 miesięcy leżąc w chorobie i cierpieniach. Śmierć przyspiesza : -alkohol uszkadza komórki wątroby, uszkadza ukł. krążenia. -palenie papierosów, powoduje zwężenie tętnic. Przyczyniają się do nasilania objawów miażdżycy, rak płuc, rozedma płucna, nieżyty oskrzeli. Palacze 7 razy częściej mają zawały, raka płuc 30 razy, - lekomania częściej dotyczy kobiet, gromadzenie leków i niewłaściwe dawkowanie. Są ośrodki długowieczności Armenia, Gruzja, Himalaje, to rejony wysokogórskie, ludzie są zdrowsi , ma na to wpływ odżywianie, wysiłek fizyczny, życie w górach wymaga dobrej kondycji, nie używa się chemii, konserwantów, itp. Czasami wymagana jest głodówka z racji niedużych ilości pożywienia, ludzie są pogodni nie oglądają TV i inne takie pierdoły. Rodziny są wielopokoleniowe. Fizjologiczne odejście ze świata. Jest to często zaśnięcie we własnym łóżku, bez bólu, starcze niedołęstwo jest b. rzadkie do ostatnich dni ludzie starzy są aktywni.

Psychologiczne aspekty starości.

Starzejemy się od chwili poczęcia. Liczba komórek nerwowych w mózgu, zmniejsza się już od dzieciństwa. Im jesteśmy starsi to proces ten jest szybszy, sprawność fizyczna człowieka jest zależna od szybkości tego procesu. Największym niedomaganiem starości jest głębokie otępienie umysłu. Otępienie umysłowe - jest jedna z możliwych chorób , które mogą wystąpić. Należy dbać o to aby przeciwdziałać jej wystąpieniu poprzez pracę i wysiłek umysłowy. Otępienie starcze - to trwała utrata komórek mózgowych , które dokonuje się równomiernie, ale nie powstają ogniska, martwicy i porażenie kończyn. Stopniowo traci komórki mózgowe ale zachowuje sprawność fizyczną. Otępienie miażdżycowe - duży ubytek komórek mózgu spowodowany jest powstaniem w korze mózgowej ognisk martwicy to związane jest z ubytkiem komórek mózg. Ogniska martwicy zamieniają się w jamki wypełnione płynem.- rozsiane miażdżycowe rozmiękczenia mózgu. Ma wpływ na psychikę , zachowania. Oprócz ułomności psychicznej dochodzą porażenia , człowiek staje się niedołężny. Proces zaczyna się około 60. początkowe objawy to : bóle i zawroty głowy, trudności w skupienie się i zapamiętywaniu, wyraźny wpływ na szybkość rozwoju choroby mają emocje, duży wstrząs. Występuje niedołęstwo fizyczne - starczy chód, bełkot, drżenie rąk i nóg, niekontrolowane oddawanie kału i moczu, płaczliwość przy rozpoczęciu rozmowy bez powodu, jeżeli jest zaawansowana: całkowity paraliż, traci możliwość kontaktu, nie poznaje, trzeba karmić. Mogą wystąpić dziwactwa - 1)nieufność i podejrzliwość, 2)zbieracze, 3)hipohondryce- wyolbrzymianie choroby, 4)euforycy- stan radości pobudzenia, uśmiechnięci. 5) żyjący przeszłością- żyją tym co minęło.

Przez całe życie kobieta starzeje się wolniej.

Przyczyny tego zjawiska- związane jest to z rozrodczością, ciążą, karmienie, jest to ogromny wysiłek dla kobiety i jej narządów i to powoduje że kobiety mogą dłużej i lepiej funkcjonować. Uważa się że hormony żeńskie chronią od miażdżycy , która rozwija się wolniej, aż do przekwitania. Zawał serca jako powikłanie miażdżycowe dopiero u kobiet w wieku 60 lat u mężczyzn w wieku 40 lat. Androgeny ,męskie hormony nie chronią przed rozwojem miażdżycy. Popęd seksualny u kobiet maleje z biegiem lat. Przekwitanie to nie tylko menopauza, ale i zmiany zew. w wyglądzie, estrogeny się zmniejszają liczebnie. Jak temu przeciwdziałać- dieta, sport, można zażywać hormony. Przekwitanie męskie- jest bardziej rozwinięte w czasie, przebiega wolniej, stopniowo i równomiernie. RWITALIZACJA- czynnikiem bardzo istotnym, warunkującym role starego człowieka jest jego stan zdrowia. Człowiek chory wymaga opieki. Chodzi o poprawę zdrowia, trzeba starać się pomagać człowiekowi staremu odmładzać się. Rewitalizacja przez: dietoterapię, dieta, -kinezyterapię- leczenie ruchem, psychoterapię- oddziaływanie na psychikę, -witaminy, -wizyty w sanatorium. Ujemne strony pokarmów mięsnych:- zakwasza ustrój, pobudzają procesy gnilne, w mięsie jest dużo soli, mięso nie jest łatwe do gryzienia

Postawy ludzi starszych .

Postawy wg. Bromley`a- 5 typów przystosowania się do starości: 1)konstruktywna- osoba krytyczna do samego siebie, ciesząca się z życia, dowcipna, która godzi się ze śmiercią i starością. 2)zależności- osoby bierne i zależne wobec innych, chętnie i szybko wycofują się z pracy zawodowej, dobrze się czują gdy są zależne od rodziny. 3)obronna- czuje lęk przed śmiercią, osoby lekko znerwicowane. 4)wrogości- tzw. "starzy gniewni" osoby kłótliwe, złośliwe. Nie godzą się ze śmiercią. 5)wrogości skierowanej w stosunku do siebie- osoby którym nie powidło się w życiu, których bilans życiowy jest ujemny.

Potrzeby ludzi starszych

def. Potrzeby- to pewien konkretny, aktualnie występujący stan osobnika przy czym jest to stan nadmiaru lub niedoboru albo inne zakłócenie w zakresie ważnych dla osobnika właściwości organizmu lub otoczenia. Maslow- 6 grup potrzeb - 1) p. fizyczne (sen, aktywność, lenistwo, pragnienie seksu, pozywienie), 2)p. bezpieczeństwo- (stabilizacja, uwalnianie od strachu, potrzeba porządku), 3)p. przynalezności i miłości (stosunek uczuciowy z drugim człowiekiem) 4)p. szacunku (wysoka ocena samego siebie, zaufanie do siebie, szacunek ze strony innych), 5)p. samo urzeczywistnienia (wierny swoje naturze) 6)p. estetyczne Wg. Kocowskiego 5 grup potrzeb - 1)p. egzystencjalne- (pokarmowe, bezpieczeństwa, mieszkaniowe, odzieżowe, zdrowotne, ekologiczne, rekreacyjne), 2)p. prokreacji i rozwoju (reprodukcji, opieki, dydaktyczna i wych., rodzinna, samorealizacji) 3)p. funkcjonalne- (p. informacyjne, sprawnościowe, instrumentalne, lokomocyjne, swobody) 4)p. społeczne (ogólne warunki współżycia i współdziałania, p. przynależności, łączności, organizacji, więzi emocjonalnej) 5)p. psychiczne (p. realizacji pragnień, związanych z zaspakajaniem wszystkich wymienionych potrzeb p. egzystencji, prokreacji, rozwoju, społ. p. które można nazwać warunkami efektywnego funkcjonowania osobowości czł. Lub warunkami zdrowia psych. Pozostałe warunki zadowolenia z życia: p. erotyczne, aktywności, rekreacji.)