Patologie społeczne | E-pedagogika.info

Przykłady prac z patologii społecznych. Na CD jest ich więcej!

1. Geneza

1. Geneza patologii

Zachowania patologiczne towarzyszą człowiekowi już od zarania wieków. Ludzie spożywali napoje alkoholowe, środki odurzające po to, aby uśmierzyć przykre uczucia, aby o czymś zapomnieć, aby uwolnić się od wewnętrznych zahamowań i obaw, by móc przeżyć odmienne stany świadomości, aby nawiązywać kontakty z innymi ludźmi lub po to aby ugasić pragnienie. Poza tym już od dawien dawna istnieją inne zachowania patologiczne jak; zabijanie innych ludzi, okradanie ich, deprawowanie itp.

Dziś problem różnorodnych zagrożeń z jakimi spotykają się dzieci, młodzież, a tak-że dorośli staje się zagadnieniem niezwykle niepokojącym z uwagi na dynamikę i po-wszechność pojawienia się niektórych zachowań dewiacyjnych na szeroką skalę. Poważne zaniepokojenie musi budzić zanieczyszczenie ekologiczne środowiska mogące prowadzić do osłabienia systemu immunologicznego organizmu, a tym samym do róż-nego typu schorzeń somatycznych, jak też obniżenia poczucia wolnej woli, co może skutkować pojawianiem się potrzeby wzmacniania psychiki różnego rodzaju środkami pobudzającymi czy uspokajającymi. Gdzie zatem tkwią przyczyny tych zagrożeń, czy mają one charakter czynników zewnętrznych, czy też wewnętrznych - trudno określić.

2. Generalne przyczyny zachowań niekorzystnych społecznie

Procesowi transformacji ustrojowej w Polsce, już od jej początków zaczęły towa-rzyszyć różnorodne zjawiska wpływające niekorzystnie nie tylko na strukturę społeczną społeczeństwa, ale także na same jednostki. Szybki proces transformacji gospodarczej nie odbył się i nie odbywa się bez szkody dla ekosfery, biosfery, psychosfery i socjosfery naszego życia.^ Szybkość zmian jakie nastąpiły w ostatnim czasie jest tak znaczna, że niektórzy ludzie nie wytrzymują ich, co skutkuje pojawianiem się różnorodnych problemów społecznych, takich jak np.: alkoholizm, narkomania, przestępczość, samobójstwa, rozwody, choroby psychiczne i cywilizacyjne, a także ubóstwo, włóczę-gostwo, żebractwo, niewydolność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych, przemoc w rodzinie itp. Tragedia nowoczesności polega bowiem na tym, że szybkość zmian jest większa niż świadomość wielu ludzi potrafi zrozumieć i spercepować. Pojawiające się procesy dezintegracyjne znajdują swe odbicie w zachowaniach społecznych, nasila-jących się z roku na rok. Następuje zjawisko przystosowywania się negatywnego ludzi do otaczającej rzeczywistości. Krok po kroku ludzie coraz liberalniej traktują zjawiska jeszcze niedawno uznawane za niekorzystne czy wręcz patologiczne. Polska lat 90-tych to kraj nie tylko wielkich zmian ustrojowych i gospodarczych. Nikogo już nie dziwi ubóstwo i bieda innych, żebractwo i włóczęgostwo, korupcja i przestępczość, wielkie i małe malwersacje, handel kobietami i dziećmi, picie alkoholu, palenie papierosów i używanie narkotyków przez dzieci, prostytucja jawna i zaka-muflowana, a także pranie brudnych pieniędzy, powstawanie szarej strefy i warstw oligarchicznych, przestępczość polityczna i przeciwko podstawom bezpieczeństwa państwa. Tempo zmian jest tak zawrotne, a szum informacyjny tak skuteczny, że trudno przejmować się sprawami wielkimi, za to wiele czasu poświęca się na sprawy małe i nie-istotne. Wartości ludzkie zmieniają się szybciej, niż można sobie to wyobrazić. Bliscy sobie ludzie z dwóch kolejnych pokoleń przestają siebie rozumieć. Następuje atomizacja i wyobcowanie jednostki, na rzecz powstawania "świadomości globalnej", ludzie kierują się zasadą przyjemności i interesownością. Stosunki międzyludzkie ulegają deper-sonalizacji, więzi emocjonalne podlegają stępieniu, układy międzyludzkie urzeczowieniu. Człowiek doświadczył tego, że stał się nie tylko podmiotem, ale i przed-miotem stosunków międzyludzkich. Klasyczna dysfunkcja struktur społecznych ulega zmianie na rzecz patologizacji życia społecznego. Pojawiają się nie tylko takie zjawiska jak niepohamowana pogoń za karierą i dobrobytem, która skutkuje egoizmem, depre-cjacją podstawowych wartości społecznych, a także apatia, zniechęcenie, frustracja i bierność jednostek. Człowiek jako człowiek coraz mniej się liczy, chyba że jest obiek-tem manipulacji finansowych, politycznych czy światopoglądowych.

Należy jednak pamiętać, że w każdym społeczeństwie istnieje pewna grupa zjawisk uważanych za szkodliwe i anormalne. Szkodliwość tych zjawisk, jak również przekonanie o ich szkodliwości może być bardziej lub mniej powszechna, co wynikać może z wielości systemów normatywnych istniejących w danym społeczeństwie, a kształtujących system moralny jego członków. Duży wpływ na powstawanie tych zjawisk ma występująca rozbieżność w systemach normatywnych, obowiązujących w danym społeczeństwie oraz to, który z tych systemów dla danej społeczności ma nadrzędne znaczenie. Istnieje wiele koncepcji zagadnień nazywanych mianem problemów społecznych.^ Jedną z nich jest perspektywa patologii społecznej. W związku z tym przez patologię społeczną należy rozumieć ten typ funkcjonowania jakiegoś systemu społecznego, ten rodzaj zachowań, ten typ instytucji, który pozostaje w zasadniczej, nie dającej się pogodzić sprzeczności ze światopoglądowymi wartościami, które w danej społeczności są akceptowane^

W literaturze przedmiotu można też spotkać się z tym, że zjawiska patologiczne to odchylenie od normalności będącą funkcją jakiegoś systemu aksjonormatywnego, zwią-zanego ze szkodą i społecznymi kosztami.

Zjawiska patologiczne to:

a) niezgodność zjawisk społecznych ze wzorami zachowań czy postaw zawartymi w systemach normatywnych,

b) to dysfunkcjonalność wyrażająca się zakłócającym wpływem na istotne elemen-ty dokonujących się zmian,

c) to nasilenie ilościowe zjawisk uznanych za patologiczne.37 Inaczej, można założyć, że zachowania patologiczne to takie, w których

a) istnieje aksjonormatywna ocena zachowań uważanych za patologiczne, tzn. oce-na czy ktoś zachowuje się "normalnie" czy też nie,

b) że funkcjonują społeczeństwa, w których po zburzeniu przez procesy społeczne "starych" ośrodków krystalizacji wartości, nie zadziałały nowe, dostatecznie efektywne, które ukształtowałyby możliwie spójne struktury aksjologiczne,

c) że zachowania te oznaczają mniejszość statystyczną w stosunku do "normalnej" większości.

Zachowaniami patologicznymi (w zakresie zjawisk społecznych) są zachowania kul-turowe, pojawiające się ze szczególnym nasileniem w okresach zmian społecznych, powodujące ocenę tych zachowań przez zdezorientowaną część opinii publicznej (część społeczeństwa), opierającą swoje sądy o "stare" systemy aksjonormatywne. Zatem zakres zachowań uważanych za patologiczne ulega ciągłym zmianom wraz z rozwojem społecznym. Oznacza to, że w jednej epoce zachowania mogą być uznawane za patolo-giczne, czy nienormalne, zaś w innej epoce nie, że w jednym społeczeństwie uznawane są za odchylenia od normy, zaś w innym nie.

2. Przemoc

Przemoc - definicja pojęcia.

W rozumieniu słownikowym przemoc jest to "siła przeważająca czyjąś siłę, fizyczna przewaga wykorzystywana do czynów bezprawnych dokonywanych na kimś; narzucona bezprawnie władza, panowanie; czyny bezprawne dokonane z użyciem fizycznego przymusu; gwałt."

Przemoc określana jest jako użycie siły w stosunku do osoby lub grupy osób, najczęściej w celu wymuszenia określonych zachowań albo postaw. Takiemu zachowaniu towarzyszy przyjęte naruszenie norm moralnych.

Irena Pospiszyl stwierdza, że przemoc to wszelkie nieprzypadkowe akty godzące w osobistą wolność jednostki lub przyczynianie się do fizycznej, a także psychicznej szkody osoby, wykraczające poza społeczne zasady wzajemnej relacji.

Siła, presja, przemoc kojarzą się z agresją. Termin "agresja" stosowany jest do określenia zachowania szkodzącego w pewien sposób innej osobie. W psychologii agresja oznacza działanie skierowane przeciwko ludziom lub przedmiotom wywołującym u jednostki niezadowolenie lub gniew. Celem agresji jest wyrządzenie szkody przedmiotowi agresji - określonym osobom lub grupom społecznym.

Problem przemocy i agresywnych zachowań wśród młodzieży.

Agresja i przemoc dzieci i młodzieży staje się niewątpliwie problemem społecznym, przyjmuje coraz większe rozmiary i przejawia się w różnych formach i z różnym nasileniem.

Raport Komendy Głównej Policji zwraca uwagę na wzrastanie czynów przestępczych popełnianych przez nieletnich. Zabójstwa, uszkodzenia ciała, bójki, rozboje, wymuszenia z użyciem broni, to czarna lista coraz brutalniejszych aktów przemocy wciąż rośnie.

Dziecięca przemoc wbrew pozorom wcale nie jest łagodniejsza od przemocy dorosłych, często jest bardziej wyrafinowana i dojrzała pod względem form. Młodzi dopuszczają się czynów przestępczych na rówieśnikach dorosłych często bez wyraźnego motywu i przyczyny.

Raport Komendy Głównej Policji tak charakteryzuje nieletniego przestępcę: "uczeń w wieku 13-16 lat, powtarzający klasę, mający za sobą ucieczki z domu, najczęściej działają w grupie po wypiciu alkoholu, brutalny, okrutny i często bijący dla samego bicia. Działa pod wpływem namowy kolegów, z chęci zysku, dla szpanu i chęci zaimponowania innym".

Najczęściej popełniane czyny przez młodych, nieletnich są: bójki, uszkodzenia ciała, zgwałcenia, kradzieże z włamaniem, rabunki i wymuszenia.

Poważnym problemem jest również fakt, że ci młodzi przestępcy nie mają poczucia winy, nie żal im ofiar, występuje u nich psychiczna znieczulica na ból i cierpienia innych

Ważny są również motywy, kierujące nieletnimi przestępcami:

są to najczęściej:

• namowa kolegów

• chęć posiadania środków materialnych

• chęć zaimponowania innym, zwrócenia na siebie uwagi

• chęć przebywania w grupach nieformalnych

• powielanie rodzinnych wzorów zachowań

• poszukiwanie akceptacji

• poczucie bezkarności za wcześniejszą działalność przestępczą

Według D.Rode: czynnikiem istotnym, który popycha młodych ludzi do zachowań dewiacyjnych jest kryzys rodzinny i czynniki ją patologizujące głównie alkoholizm. Wiadomo, że to rodzina jest pierwszym i podstawowym środowiskiem społecznym człowieka. Jej podstawową rolą jest zapewnienie zaspokajania wszystkich potrzeb dziecka, zarówno materialnych, jak i psychicznych. Szczególna jest rola rodziny w procesie socjalizacji rozumianej jako przygotowanie jednostki do życia w społeczeństwie, w kształtowaniu celu dziecka i postaw wobec otaczającego je świata.

Duży wpływ na agresywność wśród młodzieży przypisuje się telewizji i mediom, K. Popper powiedział: "telewizja produkuje przemoc i wprowadza się do rodzin, które jej nie znały, działa, zatem anty cywilizacyjnie, bowiem cywilizacja polega przede wszystkim na zmniejszaniu stopnia przemocy".

Problem przemocy w okresie dorastania.

"Wiek dorastania jest tym okresem w życiu człowieka, w którym dokonuje się przeobrażenie dziecka w osobę dorosłą. Na przestrzeni stosunkowo krótkiego czasu zachodzą radykalne zmiany psychiczne i fizyczne, które umożliwiają spełnienie zadań właściwych człowiekowi dorosłemu - zadań rodzinnych i zawodowo-społecznych. Ponieważ początek i dynamika dorastania jest uwarunkowana nie tylko biologicznie, ale (w coraz większym stopniu) cywilizacyjnie - kulturowo, psychologowie nie są całkowicie zgodni, co do czasowych granic tego okresu".

Różnorodność badań wskazuje na powszechność przestępczych zachowań wśród młodzieży, co oznacza, że w wieku dorastania niemal każda jednostka popełnia przynajmniej jedno przestępstwo. Ponieważ po osiągnięciu dojrzałości społecznej zdecydowana większość zaprzestaje dokonywania czynów przestępczych, można sądzić, że przestępczość jest zjawiskiem nieodłącznym młodości, z którego wyrasta się naturalnie bez zewnętrznej interwencji. Trzeba jednakże pamiętać, iż zgodnie z teorią "naznaczania społecznego", te jednostki, w których zostały wykryte czyny przestępcze, zostają "naznaczone" i zaczyna działać u nich mechanizm dojrzewania przestępczego, prowadzący do przestępczości wtórnej i przyjęcie statusu przestępcy.

Ważnym faktem jest również łączący "pomost" przemoc ze specyficznym stosunkiem do szkoły oraz przebiegiem kariery szkolnej większości przestępców. "Pomostami" tymi są trudności w nauce, wagary, brak zainteresowania szkołą i nauką. Zjawiska te zauważa się u wielu uczniów, ale u przestępców występują o wiele częściej i mogą być czymś trwałym.

Wielu badaczy testując dorastającą młodzież stwierdza, że owa młodzież przestępcza nie tylko osiąga gorsze wyniki w nauce i testach motywacji do nauki, ale również nie lubi szkoły, na naukę poświęca mało czasu, jest obojętna na to, co myślą o niej nauczyciele, uważa, że

nauczyciele chcą ją "atakować" i wyrządzić szkodę, a takie zachowania, jak palenie papierosów czy marihuany, jest prywatną sprawą ucznia.

Przedstawione przejawy stosunku przestępczej młodzieży do szkoły - to, inaczej, osłabienie elementów osobowości, które decydują o kontroli społecznej, a tym samym ułatwiają zachowania dewiacyjne.

Stwierdza się, że przestępczość młodzieży gwałtownie spada po ustaniu obowiązku szkolnego, a więc wieku 17-18 lat, co jest zgodne ze stwierdzeniem o zależności między długością okresu nauki a przestępczością.

Taka młodzież w znacznie mniejszym stopniu posiada ambicje kończenia wyższych szczebli kształcenia, nastawia się na szybkie podjęcie pracy i osiągnięcie statusu dorosłego, ustabilizowanego członka społeczeństwa. Dla tej młodzieży nuda szkolna w miarę przedłużającej się nauki staje się jeszcze nudniejsza, a zniecierpliwienie i frustracje motywują ją do przemocy.

B Hołysz "Przemoc w życiu codziennym", Warszawa 1966r. ,s.21

I Pospiszyl "Przemoc w rodzinie", Warszawa 1994r. ,s.14

D. Rode: "Społeczne i psychologiczne determinanty przestępczych zachowań".

R.Łapińska i M.Żebrowska 1976r. S.664

3. Narkomania

NARKOMANIA z greckiego "narke"- odurzenie "mania" szlaeństwo

Grupy środków odurzających:

• uspokajające ( relanium, opium, pochdne maku, morfina, śr. Syntetyczne barbiturany)

• pobudzające (amfetamina, kokaina, ekstazy )

• halucynogenne (pochodne konopi, LSD, meskalina, grzybki, bieluń, )

• wziewne (kleje, rozpuszczalniki, farby)

Fazy uzależnienia:

• wstępna

• ostrzegawcza

• krytyczna

• chroniczna

Leczenie narkomani wg. ADRR:

• ambulatoryjna - pomoc

• detoksykacyjna - usuwanie szkodliwych substancji z organizmu

• rehabilitacja - zmiany psychiki , nauczanie życia bez narkotyków

• readaptacyjna -powrót do normalnego życia w społeczeństwie

Przyczyny używania narkotyków:

• ciekawość

• ucieczka przed problemami

• namowa kolegów

• przyjemność

• aby dać sobie rade z cierpieniem obecnym w ich życiu

Środki odurzające - każda substancja pochodzenia naturalnego bądź syntetycznego, działająca na ośrodkowy system nerwowy wywołująca okresowe lub trwałe zmiany w reakcjach psychicznych i fizycznych.

Wzrost tolerancji organizmu - konieczność przyjmowani coraz większych dawek dla uzyskania tych samych efektów co na początku. Tolerancja wzrasta czasami tak wysoko , że narkoman może przyjmować dawki dzienne przewyższające kilkakrotnie dawki śmiertelne. Jeżeli zażywanie narkotyków doprowadza do powstania tolerancji nie tylko w stosunku do tego narkotyku lecz również do pokrewnego- wówczas mamy do czynienia z "tolerancja krzyżową"

Uzależnienie psychiczne- to stan przymusowego , okresowego lub ciągłego używania środka narkotycznego. Przymus ten jest tak silny, że bez przyjęcia tego środka jednostka nie jest w stanie podjąć normalnego działania. Doznaje bardzo przykrych przeżyć psychicznych a w stanach zaawansowanych- również zaburzeń somatycznych.

Uzależnienie fizyczne- jest ono rezultatem włączenia się zażywanego środka w cykl fizjologicznych przemian tkankowych organizmu. Zażywanie coraz większych ilości środków narkotycznych powoduje przyzwyczajenie komórkowe. W przypadku zależności fizycznej nawet krótkotrwały brak narkotyku wywołuje bardzo poważne zaburzenia w komórkowych procesach biochemicznych, a przede wszystkim zaburzenia psychiczne.

Głód narkotyczny - krótkotrwały brak narkotyku wywołuje bardzo poważne zaburzenia w komórkowych procesach biochemicznych, a przede wszystkim zaburzeń psychicznych.

Uzależnienie społeczne- dotyczy młodzieżowych grup subkulturowych (wspólne używanie środków odurzających) , silne uzależnienie jednostki od grupy, respektowanie panujących w niej norm, systemu wartości, obyczajów,

KONSEKWENCJE NARKOMANII

• następstwa zdrowotne - zależą od indywidualnych cech osoby zażywającej, rodzaju narkotyku, sposobu jego stosowania

• następstwa ogólnospołeczne - obniżenie wartości moralnych jednostki, zanik ambicji, zasad i norm społ., jednostka staje się egocentryczne, wykształca się w niej nowy mechanizm obronny, którym jest okłamywanie., cała aktywność skierowana jest na zdobycie środka narkotycznego, następuje odsunięcie się od społeczeństwa, w miarę uzależnienia zaburzeniu ulęgają jej otocznie zwłaszcza najbliższe.

• następstwa kryminogenne - są związane z ogromna potrzeba zdobycia środków narkotycznych, w fazie "głodu" narkoman jest w stanie zrobić wszystko, nielegalna produkcja, kradzieże, rozboje, przemyt i nielegalny handel.

PRZYCZYNY NARKOMANI

• niski status społeczny

• zaburzenia wzajemnych relacji między rodzicami oraz między rodzicami a dzieckiem

• atmosfera wychowawcza pozbawiona ciepła, a często nasycona niechęcią i wrogością.

• Rodziny w których szerzy się alkoholizm, przestępczość

• Patologie występujące w rodzinie (dysfunkcjonalność rodziny, alkoholizm, rodziny rozbite, niski status społ.)

• Zaburzenia więzi emocjonalnej między rodzicami a dziećmi [3 rodzaje więzi -prawidłowa, zaburzona, negatywna]

• Niewłaściwe postawy rodzicielskie

TERAPIA NARKOMANÓW

• system środków i metod zmierzających do zapobiegania i zwalczania narkomanii określa ustawa z 31.01.1985 roku (dopuszcza przymus i rehabilitację osób uzależnionych, które nie ukończyły 18 lat)

ETAPY LECZENIA NARKOMANII

• w pierwszej fazie uzależnienia rodzice zazwyczaj sadzą , że sprawę można zatuszować.

• Przed przystąpieniem do leczenia uzależnionego należy stwierdzić jakiego typu leczenia potrzebuje osoba uzależniona

• Należy uwzględnić jakie środki zażywał , z jaka częstotliwością, w jaki sposób, jaka jest wielkość dawek

ETAP PSYCHOTERAPII INDYWIDUALNEJ- ukierunkowany jest na wnikliwą diagnozę cech osobowości pacjenta. Celem tej diagnozy jest osiągnięcie przez chorego wglądu w samego siebie i rekonstrukcji dotychczasowych zachowań poprzez samoocenę i samorealizację.

ETAP READAPTACJI SPOŁECZNEJ- głównym celem jest doprowadzenie jednostki do stanu przystosowania społecznego, najtrudniejszy moment terapii dla pacjentów jest praca fizyczna i nauka która jest podstawowym elementem terapii tego okresu- stanowią powrót do czynności wykonywanych w przeszłości.

ZASADNICZY CEL TERAPII -budowa konstruktywnego, społecznie akceptowanego systemu wartości, który byłby w stanie wyznaczyć życiowe cele i zainteresowania, kształcenie umiejętności , służących zwiększeniu samodzielności i zaspokojeniu własnych potrzeb.

MOTYWY PODEJMOWANIA LECZENIA

• mimo , że dopuszcza się przymus leczenia nieletnich i tych którzy weszli w konflikt z prawem, to jednak w Polsce przyjęta jest zasada dobrowolności leczenia narkomani

• skutecznie można pomagać tylko temu, kto z własnej woli i przekonania podejmuje decyzję o zachowaniu abstynencji i dobrowolnie chce się odtruć, następnie chce rozpocząć terapię w ośrodku rehabilitacyjno- terapeutycznym.

PRZYCZYNY REZYGNACJI Z LECZENIA

• nieumiejętność poddania się rygorowi ośrodka

• zażywanie narkotyków w ośrodkach będące powodem opuszczenia owego miejsca

• brak motywacji wynikającej z wiary w możliwość wyleczenia

• -obawa , lęk przed powrotem do środowiska (obawa przed odrzuceniem, brakiem wsparcie)

PROFILAKTYKA - jest bardziej skuteczna od leczenia , jest to proces , który wspiera rozwój pełnego zdrowia przez umożliwienie ludziom uzyskania pomocy niezbędnej im do pokonywania trudności życiowych oraz uzyskania zadowolenia i satysfakcji z życia. Wg. Kotańskiego - zmniejszanie dostępu do narkotyków, działania edukacyjne wobec rodziców, uczniów, nauczycieli, wyparcie mody na narkomanię przez modę na "monarowca" -osobę pomagającą uzależnionym.

PROFILAKTYKA I stopnia - podstawowa

• polega na propagowaniu zdrowego stylu życia i powstrzymywaniu ludzi przed używaniem narkotyków

• dotyczy osób, które jeszcze nie miały kontaktu ze środkami odurzającymi i dlatego powinna być prowadzona w ramach edukacji już od najmłodszego okresu życia.

PROFILAKTYKA II stopnia

• dotyczy tych osób , które mieszczą się w kręgu wysokiego ryzyka, gdzie jedną z norm lub rytuałem jest używanie środków odurzających.

• Ma na celu zachęcenie ludzi do zmiany już istniejących, szkodliwych dla zdrowia zachowań i powrót do zdrowego stylu życia

• Jej zadaniem jest zwrócenie uwagi na to, że właśnie teraz jest odpowiednia pora na zrezygnowanie z brania narkotyków, zanim popadnie się w nałóg.

PROFILAKTYKA III stopnia

• skoncentrowana jest na tych działaniach, które swoim zasięgiem obejmują osoby uzależnione od narkotyków

• jej celem jest ratowanie uzależnionych przed śmiercią, nawet w sytuacji , gdy nałóg doprowadzi do wyniszczenia organizmu jak również likwidowanie zahamowań osób uzależnionych przed podjęciem decyzji o leczeniu.

• Pomoc osobom wyleczonym, aby nie powróciły do używania środków odurzających.

5 PROGRAMÓW ZAPOBIEGANIA UZALEZNIENIOM

• podejście skoncentrowane na samej substancji- ludzie potrzebują informacji o środkach odurzających

• podejście zorientowane na osobę i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży- jednostka dobrze przystosowana i radząca sobie z trudnościami łatwiej będzie zdolna do podejmowania racjonalnych decyzji

• podejście zorientowane na sytuację wyboru- informacje o środkach uzależniających, samym uzależnieniu powinny odbywać się w kontekście konkretnych sytuacji wyboru, kiedy młodzi ludzie podejmują decyzję w sprawie rozpoczęcia próbowania narkotyków

• podejście zorientowane na kontekst kulturowy uzależnień- oprócz informacji o środkach uzależniających młodzi ludzie potrzebują wiedzy o uwarunkowaniach środowiskowych, społecznych i ekonomicznych.

• podejście zorientowane na zdrowie- efektywna forma profilaktyki jest uczeniem dzieci myślenia w perspektywie zdrowego życia, dobrego funkcjonowania w sferze fizycznej, psychicznej i społecznej.